Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

Autor

Dr Marcin Ochman

Ekspert Fundacji Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Konfederacja Szwajcarska od dawna przyciąga uwagę swoimi oryginalnymi rozwiązaniami w dziedzinie organizacji państwa i systemu politycznego. Dotyczy to również sił zbrojnych, które starają się nadążać za dynamicznymi zmianami, jakie zachodzą w Europie i na świecie. Nie jest to łatwe ze względu na rozbudowany system głosowań i referendów, w jakim urzeczywistnia się idea demokracji bezpośredniej. Jednakże to, co łączy Szwajcarów najsilniej to głęboki patriotyzm rozumiany często jako niezależność od wszelkich politycznych, militarnych i gospodarczych sił zewnętrznych. Owa niezależność łączy się nierozerwalnie z gotowością do jej obrony. Szwajcarzy są dumni ze swej historii – bardzo długo uważani byli za najlepszych żołnierzy Europy. Dowiedli tego pokonując w 1499 roku wojska cesarza Maksymiliana I Habsburga, co przyniosło Konfederacji niepodległość. Później jako najemnicy walczyli w niemal wszystkich wojnach toczonych na kontynencie, a do dziś formowana z nich jest armia państwa Watykańskiego – Gwardia Papieska.

Tradycja ta jest stale żywa, czego dowiodły dwie mobilizacje w czasie obu wojen światowych, w których Szwajcaria nie brała udziału, ale swą zbrojną neutralnością zniechęciła do inwazji potencjalnych agresorów.

Po zakończeniu zimnej wojny w sytuacji spadku napięcia na arenie międzynarodowej, wojsko jako symbol, z którym można było się identyfikować, straciło na znaczeniu. Co więcej, kwestionowano nawet potrzebę jego istnienia. Prowadzone w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku badania wykazały, że zaledwie 34 % obywateli uważało siły zbrojna za instytucję społecznie użyteczną i wartą utrzymania. Wiele emocji budziły błędy oraz panujący w niej konserwatyzm, wytykano niedopatrzenia i nadużycia.

Ruchy lewicowe i pacyfistyczne w wyniku wieloletniej kampanii na rzecz całkowitej likwidacji armii doprowadziły do dwóch referendów w tej sprawie.

W ostatnim z nich aż 78% Szwajcarów wypowiedziało się przeciw takim planom, zgadzając się z tezą, że wiarygodna polityka bezpieczeństwa (wewnętrzna i zewnętrzna) musi opierać się na silnej i wyszkolonej armii.

Napływające tego rodzaju sygnały oznaczały, że konieczne jest zwiększenie akceptacji społecznej, odbudowa zaufania i modyfikacja zadań armii. W wyniku przeprowadzonych analiz i konsultacji na początku stulecia sformułowana została nowa, trójczłonowa misja sił zbrojnych, w skład której wchodzą: zapewnienie bytu państwa, działania na rzecz pokoju oraz obrona bezpieczeństwa wewnętrznego.

Przemyślana i jasna koncepcja w połączeniu z nasileniem się zagrożenia terrorystycznego zapoczątkowała zmiany w nastawieniu społeczeństwa do spraw związanych z obronnością. W 2019 roku prawie 44% Szwajcarów akceptowało armię jako wspólną, ogólnokrajową instytucję; jednocześnie ponad połowa podkreślała, że musi być ona dobrze wyszkolona i doskonale wyposażona, akceptując tym samym zwiększenie nakładów finansowych.

Zobacz także: Szwajcarska formuła odporności społecznej lekiem na sytuacje kryzysowe

W ostatnim czasie poprawiony został wizerunek sił zbrojnych w społeczeństwie, należy to zawdzięczać większej otwartości i przejrzystości ukazującej kompetencje, moralną poprawność oraz racjonalność w działaniu. Dobra komunikacja za pośrednictwem mediów jest tu podstawą.

Dyskusja toczy się wokół utrzymania systemu milicyjnego opartego na poborze, wydaje się jednak, że po przejściowym zainteresowaniu armią zawodową będzie on utrzymany jeszcze przez długie lata. Wynika to z dwóch przyczyn – tradycji i akceptacji społecznej, także pośród młodzież, na ogół niechętnej przymusowemu poborowi. Obecnie (2019) zaledwie nieco ponad jedna trzecia ankietowanych jest przeciw temu obowiązkowi. To także zasługa zaufania, jakim cieszy się wojsko.

Trzeba pamiętać, że rewizji poddano nie tylko społeczny odbiór roli i miejsca, jakie powinno ono zajmować; również redefiniowana została tradycyjna doktryna neutralności państwa. Zachowując zasadę niezaangażowania w konflikty polityczne i militarne uzupełniono ją o zintensyfikowanie działań na rzecz pokoju. Za symbol nowej polityki może służyć przystąpienie Szwajcarii (w wyniku referendum) w 2002 roku do Organizacji Narodów Zjednoczonych i aktywny udział w jej pracach, co znajduje duże poparcie społeczne. Jest ono niezbędne zważywszy udział w misjach pokojowych szwajcarskich żołnierzy i wielkość przekazywanych środków na ten cel.

Przeprowadzone w ciągu ostatnich dekad reformy należy uznać za udane. Dzięki przemyślanej i konsekwentnie realizowanej wizji udało się zbudować wizerunek, określić rolę i zakres zadań sił zbrojnych odpowiadające dzisiejszej rzeczywistości. Najistotniejsze jednak jest to, że wprowadzone zmiany (przejrzyste i zrozumiałe) przy uszanowaniu tradycji pomogły zwiększyć społeczne poparcie dla sił zbrojnych.

Facebook Twitter LinkedIn