Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

Autor

Wojciech Kawa

Ekspert Fundacji Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

13 marca 2020 Światowa Organizacja Zdrowia /WHO/ podała, że epicentrum pandemii koronawirusa stała się Europa. Od tego czasu Europol, Interpol, Secret Service i inne policje europejskie i światowe wydały wiele raportów dotyczących wpływu epidemii Convid 19 na przestępczość pospolitą i zorganizowaną.

Raport Policji Polskiej / dotyczącej przestępczości pospolitej /, a także innych formacji policyjnych wskazują, że epidemia ograniczyła przestępczość pospolitą. Zmniejszyła się przestępczość związana z kradzieżami, kradzieżami z włamaniami, przestępczością seksualną, przestępczością przeciwko zdrowiu i życiu, narkotykami.

Dane statystyczne Policji z marca i kwietnia 2020r /przestępczość kryminalna, pospolita/:

  • Włochy, Francja , Niemcy średnio odnotowały spadek przestępczości pospolitej, kryminalnej od 33- 45 %  Nawet w Meksyku w niszczonym przez wojny karteli narkotykowych liczba przestępstw (zwłaszcza związanych z napaściami ulicznymi) znacząco spadła. Jednak, jak mówił agencji AFP kryminolog Alejandro Hope, nic nie zapowiada, aby po zniesieniu kwarantanny przemoc nie ma wrócić na meksykańskie ulice w tej samej, a może nawet większej, skali. W Chicago – USA – odnotowano jedną z najniższych liczb zatrzymań w historii miasta. Wprowadzenie stanu wyjątkowego w Nowym Jorku spowodowało spadek przestępczości o 1/4. A kradzieży kieszonkowych w Niemczech w Dolnej Saksonii o ponad 95 proc.
  • Polska – zgodnie ze statystykami Komendy Głównej Policji, w marcu 2020r w Polsce doszło do 4 tys. 126 kradzieży. To ponad dwa razy mniej, niż w analogicznym okresie ubiegłego roku, kiedy to odnotowano 9 tys. 469 tego rodzaju przestępstw. Spadła też liczba kradzieży rozbójniczych, z 99 do 66, a kradzieży z włamaniem – z 3 tys. 710 do 2 tys. 697.

Jakie elementy spowodowały, że przestępczość pospolita zmniejszyła się? Głównym powodem była zmiana warunków życia ludności oraz wprowadzone ograniczeń epidemicznych:

  • puste autobusy i tramwaje jeżdżące prawie bez pasażerów, odstęp w sklepach i na ulicach powodował zmniejszenie liczby kradzieży kieszonkowych,
  • zdalna praca spowodowała zmniejszenie kradzieży z włamaniem do domów i mieszkań, ale w niektórych dużych aglomeracjach doszło do zwiększenia liczby kradzieży samochodów,
  • zamknięte restauracje, bary i dyskoteki, kluby nocne – spowodowały zmniejszenie liczby bójek, pobić, rozbojów, przestępstw seksualnych oraz przestępstw narkotykowych a także wymuszeń rozbójniczych,
  • wstrzymanie lub ograniczenie ruchu lotniczego – spowodowało zmniejszenie liczby przemytu narkotyków , papierosów i innych zakazanych towarów,
  • kontrole granic zewnętrznych i wewnętrznych EU spowodowały – ograniczenie handlu ludźmi i przemyt imigrantów,
  • zamknięcie klubów nocnych spowodowało przeniesienie prostytucji do Internetu,
  • wstrzymanie imprez sportowych spowodowały zamykanie nielegalnych zakładów bukmacherskich,
  • doszło do zmiany kanałów dystrybucji narkotyków poprzez dostawców usług, kurierów oraz transport głównie drogą morską. Zwiększyło się wykorzystanie Darknetu, platform mediów społecznościowych i zaszyfrowanych aplikacji komunikacyjnych, z płatnościami bezgotówkowymi.

Kluczowe czynniki mające wpływ na przestępczość podczas i po pandemii:

  • działania online,
  • popyt i niedobór niektórych towarów,
  • metody płatności,
  • spowolnienie gospodarcze,
  • różnice gospodarcze w całej Europie,
  • rosnące bezrobocie,
  • zwiększony niepokój i strach (taki stan może być wykorzystywany przy socjotechnice),
  • ograniczenia w życiu publicznym,
  • zmniejszenie podaży niektórych nielegalnych towarów w UE.

Obszary aktywności przestępczych grup zorganizowanych w czasach Convid 19:

Według raportów Europolu i Interpolu z kwietnia i maja 2020r zorganizowane grupy , przestępcze dokonały tzw. dywersyfikacji kryminalnej przenosząc swoją działalność w inne rodzaje działalności oraz do Internetu. Dyrektor wykonawczy Europolu, Catherine De Bolle podzieliła sfery działalności zorganizowanych grup przestępczych na 4 obszary:

  • Cyberprzestępczość – Ryzyko cyberprzestępczości zostało zwiększone przez fakt, że miliony ludzi pracują w domu,
  • Oszustwa – Oszuści bardzo szybko dostosowali dobrze znane mechanizmy oszustw do panujących nastrojów strachu związanych z epidemią koronawirusa. Oszustwa obejmują więc różne rodzaje mechanizmów oszustw telefonicznych, oszustwa związane z dostawami oraz ze środkami do dezynfekcji. Ofiarą oszustów padają jednak nie tylko osoby prywatne, ale też rządy np. Belgia, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Niemcy, Polska,
  • Podrabiane i niespełniające norm produkty – Sprzedaż fałszywych produktów zdrowotnych i sanitarnych, a także środków ochrony indywidualnej oraz produktów farmaceutycznych,
  • Zorganizowana przestępczość przeciw własności przemysłowej.

Dziedziny, gdzie grupy przestępcze zorganizowane będą lokować swoje pieniądze:

  • sektor turystyczny, linie lotnicze , hotelarstwo i usługi restauracyjne,
  • przedsiębiorstwa z sektora rolno-spożywczego do prania pieniędzy i ukrywania dostaw narkotyków,
  • branża zdrowotna i zaopatrzenia medycznego /handel podrobionymi maskami (bez atestów), rękawiczkami i środkami farmaceutycznymi, testami na koronowirusa itp./,
  • transport drogowy,
  • przemysł budowlany, nieruchomości,
  • usługi sprzątania i unieszkodliwianie odpadów w tym medycznych,
  • nielegalne pożyczki /lichwa/ zamierza oferować pożyczki pozwalające zachować płynność finansową firmom w kłopotach, w zamian za ich aktywa,
  • pozyskiwanie funduszy EU – W ciągu ostatniej dekady włoska mafia zdobyła specjalistyczną wiedzę w zakresie pozyskiwania funduszy unijnych przeznaczonych na prace strukturalne. Według Eurodeputowanej Włoskiej – Pignedoli zwłaszcza ’Ndrangheta „eksportowała” to know-how do innych krajów europejskich, zwłaszcza do Europy Wschodniej np. do Czech i Słowacji,
  • Przetargi publiczne – korupcja urzędnicza – związek także z pozyskiwaniem funduszy EU
  • „pranie pieniędzy” – Sektory nieruchomości i budownictwa staną się jeszcze bardziej atrakcyjne dla prania pieniędzy, zarówno pod względem inwestycji, jak i jako uzasadnienie przepływu środków,
  • Handel ludźmi – Jeśli nastąpi recesja, może wzrosnąć zapotrzebowanie na usługi seksualne. Oprócz tradycyjnych dziedzin wyzysk (prostytucja, żebractwo, kradzież, sektory tekstylne i rolnicze), sektory takie jak budownictwo, handel ludźmi, gastronomia, pielęgniarstwo i usługi domowe są coraz bardziej dotknięte handlem ludźmi,
  • Przestępstwa finansowe – Firmy zajmujące się importem i eksportem towarów mogą być coraz częściej wykorzystywane do obsługi wirtualnej import towarów przy użyciu fałszywych dokumentów.

Na podstawie raportu Europolu z maja 2020r – EU – utworzyła nową jednostkę ds. przestępstw finansowych w związku z pandemią. Jednostka ma zwalczać defraudację dotacji państwowych /EU/. Będzie działała w ramach Europolu. Będzie to Europejskie Centrum ds. Przestępczości Finansowej i Gospodarczej. Zatrudnienie znajdzie w nim 65 analityków i ekspertów. Centrum wesprze państwa członkowskie i organy UE w walce z przestępczością finansową i gospodarczą.

De Bolle – szefowa Europolu oraz i Ylva Johansson – europejska komisarz spraw wewnętrznych stwierdziły, że w czerwcu 2020r mają zamiar opublikować Nową Strategię Bezpieczeństwa EU w związku z pandemią Covid 19.

Dywersyfikacja przestępczości polskich grup przestępczości zorganizowanej.

Europol, Interpol i inne policje europejskie opublikowały raporty o wpływie epidemii Covid – 19 na przestępczość zorganizowaną. Polska Policja nie opublikowała jawnego raportu na ww. temat. Swoje analizy i wnioski oparłem na raporcie Centralnego Biura Śledczego Policji za rok 2019, raporcie Centralnego Biura Antykorupcyjnego za rok 2019, raporcie Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego za rok 2019 /przestępstwa ekonomiczne,  cyberbezpieczeństwo, praca operacyjna/, danych Prokuratury Krajowej oraz danych Komendy Głównej Policji, danych Krajowej Administracji Skarbowej, a także danych własnych.

W marcu i kwietniu 2020r najważniejszymi zadaniami Policji były bieżące interwencje oraz dozorowanie osób na kwarantannie. Wstrzymano większość realizacji, wiążących się z zatrzymaniem większej liczby podejrzanych i wymagających większych sił policyjnych. W podobnej sytuacji były prokuratorskie wydziały zajmujące się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej. Według Policji i Prokuratury nie oznaczało to jednak, że gangsterzy mogli spać spokojnie. Śledczy na bieżąco monitorowali działanie najgroźniejszych grup przestępczości zorganizowanej, stosując wszystkie metody operacyjne. Przeprowadzano przede wszystkim akcje, operacje, gdy w grę wchodziło zagrożenie dla życia lub zdrowia, np. w związku z porwaniami oraz akcjami międzynarodowymi. Jeżeli sprawa nie była pilna i nie zachodziła obawa zniszczenia dowodów, to sprawę odraczano. Dużym utrudnieniem było tzw. „pobieranie” podejrzanych z aresztów i wykonywanie z nimi czynności. Policjanci i prokuratorzy twierdzili, że mieli czas na czynności analityczne, analizę zeznań czy wyjaśnień w postępowaniach. Poza posiedzeniami aresztowymi, spadły z wokand wszystkie sprawy w sądach m.in. w sprawach wielowątkowych i dotyczących grup zorganizowanych.

Pozytywnie można odnieść się, do powstania w Prokuraturze Krajowej pod koniec marca specjalnego zespółu prokuratorów do spraw koordynacji walki z przestępczością gospodarczą w związku trwającą epidemią. Mam nadzieję, że powołanie zespołu przyczyni się, do wyznaczenia kierunków oraz oceny podejmowanych w toku prowadzonych śledztw czynności procesowych i pozaprocesowych. Mam też nadzieje, że ujednolici to praktyki postępowania w tego rodzaju sprawach oraz zwiększy skuteczność podejmowanych przez prokuraturę działań.

Warto też zauważyć , że na polskim podwórku pandemia przyczyniła się do inicjatywy publiczno-prywatnej, która ma zwalczać podejrzane domeny. Za porozumienie odpowiadało Ministerstwo Cyfryzacji, NASK , Urząd Komunikacji Elektronicznej, oraz największe telekomy. Podejrzane domeny można zgłaszać na dedykowanej stronie CERTU. Na kanwie powyższego porozumienia można stwierdzić, że sektor prywatny może pomóc organom zwalczającym przestępczość zorganizowaną przy wypracowywaniu skutecznych instrumentów przeciwdziałania nieprawidłowościom, a także określania metod działania wykorzystywanych przez sprawców przestępstw czy monitorowania trendów przestępczości.

Obszary działalności polskich grup przestępczych podczas epidemii Covid 19:

  • wejście do cyberprzestrzeni w tym przestępczości seksualnej,
  • zwiększenie liczby oszustw z wykorzystaniem hasła Covid 19,
  • zwiększenie oszustw związanych z zaopatrzeniem  medycznym /handel podrobionymi maskami (bez atestów), rękawiczkami i środkami farmaceutycznymi, testami na koronowirusa itp./,
  • Zwiększenie liczby nielegalnych pożyczek /lichwa/. Są oferowane pożyczki pozwalające zachować płynność finansową firmom w kłopotach, w zamian za ich aktywa. Jest to podobna praktyka co kontrowersyjna reguła w ramach „drugiej tarczy PFR” i pomocy od PFR-u.
  • wyłudzenia od firm,
  • nadal handel i dystrybucja narkotyków, ale zwiększenie wykorzystania Internetu i komunikatorów społecznościowych i Darknetu,
  • oszustwa na tarczę Finansową PFR,
  • oszustwa w przemyśle rolno – spożywczym, ochronie roślin,
  • nielegalne składowanie odpadów w tym medycznych,
  • oszustwa akcje charytatywne związane z Covid 19.

Jakie wyzwania czekają Polską Policję i inne organy i instytucje związane z walką z zorganizowana przestępczością w związku z Covid 19:

  • walka z wyłudzaniem pozyskiwanych funduszy z EU,
  • korupcja urzędnicza mająca związek z pozyskiwaniem funduszy EU oraz przetargami publicznymi,
  • walką z „praniem brudnych pieniędzy”
  • Handlem z ludźmi – w sytuacji gdy dojdzie do recesji w ramach EU,
  • Przestępstwa finansowe w zakresie importu i eksportu towarów. Mogą być coraz częściej wykorzystywane do obsługi wirtualnej import towarów przy użyciu fałszywych dokumentów,
  • Cyberprzestępczość.

Jakie kroki można podjąć aby ograniczyć ww. przestępczość :

  • ściślejsza współpraca i zaangażowane w działania operacyjne wszystkich organów i służb zwalczających przestępczość zorganizowaną,
  • wzmacnianie współpracy i wymiany informacji między poszczególnymi służbami i instytucjami m.in. poprzez bezpośrednie kontakty w ramach grup i zespołów koordynacyjnych, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i centralnym,
  • zwiększenie wysiłków na rzecz zwalczania finansowania przestępczości zorganizowanej, prania pieniędzy i konfiskowania mienia. Usprawnienie działalności Krajowego Biura do Spraw Odzyskiwania Mienia, powołanego w ramach Komendy Głównej Policji,
  • stworzenie jednej, dostępnej dla wszystkich podmiotów bazy danych dedykowanej wszystkim obszarom przestępczości gospodarczej i generującej całość danych niezbędnych do jej zwalczania,
  • modernizacja przepisów z uwzględnieniem nowych form przestępczości, a przez to usunięcie przeszkód w dochodzeniu karnym w sprawach związanych z cyberprzestępczością,
  • ścisła współpraca z sektorem prywatnym i zapewnianie wsparcia ze strony Europejskiego Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością działającego w ramach Europolu,
  • zwiększenie transgranicznej wymiany informacji, głównie kryminalnych,
  • zwiększenie współpracy i zaangażowania organów ochrony porządku prawnego państw członkowskich Unii Europejskiej, właściwych instytucji i agencji unijnych m.in. Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol), Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex), Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF),  Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA), Europejskiej Jednostki Współpracy Sądowej (Eurojust), Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), sieć Eurofisc – wymiana informacji, ułatwiających wielostronną współpracę w zakresie zwalczania oszustw w dziedzinie VAT,
  • zaostrzenie walki z cyberprzestępczością poprzez regularne analizowanie zagrożeń, jak i zmieniającego się charakteru przestępczości wykorzystującej cyberprzestrzeń oraz odpowiednie dostosowanie narzędzi ze szczególnym ukierunkowaniem na kwestie zapobiegania oraz lepszą współpracę operacyjną
  • zapewnienie dostępności skutecznych narzędzi dochodzeniowych, które są dostosowane do ery cyfrowej i odpowiadają na zmieniające się wyzwania związane z zarządzaniem Internetem.

Walka z przestępczością zorganizowaną, walka z cyberprzestępczością oraz konfiskata mienia grupom przestępczym są priorytetami Strategii Bezpieczeństwa Wewnętrznego UE na lata 2015-2020. Zgodnie z zapowiedziami w czerwcu 2020 ma być zaprezentowana nowa Strategia Bezpieczeństwa Wewnętrznego EU na lata 2020-2025. Jedną z podstawowych cech przestępczości zorganizowanej jest jej międzynarodowy charakter, który niesie za sobą poważne konsekwencje dla poszczególnych państw. Umiejętność szybkiego dostosowywania się do zmieniających się warunków środowiska międzynarodowego grup przestępczych sprzyja maksymalizowaniu ich zysków. Dlatego istotne jest powołanie skutecznych służb do zwalczania tego zjawiska. Przy współpracy międzynarodowej przeciwko przestępczości należy zapewnić szybkość przekazywania między nimi informacji. Należy także zmierzać do doskonalenia instrumentów do walki z przestępczością zorganizowaną, w tym unifikacji prawa karnego w państwach nią dotkniętych.

Facebook Twitter LinkedIn