Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

Autor

Gedymin Radziszewski

Ekspert Fundacji Instytutu Bezpieczeństwa i Strategii

Wprowadzenie

Nie jest łatwo zdefiniować to czym zajmuje się wywiad konkurencyjny z uwagi na różne znaczenie tego pojęcia na świecie i w Polsce. Świat anglojęzyczny trzyma się tej nazwy dość konsekwentnie. Natomiast w Polsce mamy troszkę zamieszania związanego z tym przetłumaczonym dosłownie pojęciem, określamy jego zakres węziej lub szerzej, tworzymy opracowania różnicujące elementy składowe wywiadu konkurencyjnego z uwagi na poziomy zarządzania firmą, etc. Tak czy inaczej, warto przyjrzeć się temu zagadnieniu ze względu na intencję stojącą za samą ideą wywiadu konkurencyjnego, jego potencjalną użytecznością dla przedsiębiorstwa oraz generalnie innowacyjnym, przynajmniej na polskim rynku, podejściem do konkurowania i zabezpieczania interesów firmy.

Definicja

Wywiad konkurencyjny (ang. Competitive Intelligence) zajmuje się strategiczną analizą konkurencyjności przedsiębiorstwa, czyli definiowaniem, zbieraniem, analizowaniem oraz dystrybuowaniem informacji na temat przeróżnych aspektów otoczenia podmiotu gospodarczego, potrzebnych kierownictwu w podejmowaniu strategicznych decyzji a celem ostatecznym tych działań jest doprowadzenie przedsiębiorstwa do uzyskania przewagi konkurencyjnej poprzez syntezę danych dotyczących wszystkich znaczących uczestników rynku.

Historia

Początek powstania tej niszy rynkowej w Stanach Zjednoczonych datuje się na lata 70-te XX wieku, w Europie na lata 90-te (Niemcy, Francja) XX wieku, a w Polsce pierwsze wyspecjalizowane w tej dziedzinie firmy zaczęły powstawać na przełomie wieków XX i XXI.

I tu ciekawostka — Japonia jest jedynym krajem, który oficjalnie utrzymuje państwową Agencję Analizy Konkurencyjności (JETRO). Została ona założona przez Ministerstwo Handlu Międzynarodowego i Przemysłu (MITI) już w 1958 roku…

Zakres działań

W literaturze anglojęzycznej, na kursach i szkoleniach w tym języku, pojęcie wywiadu konkurencyjnego jawi się nam dość szeroko: poczynając od prostych czynności związanych z pozyskiwaniem danych ze źródeł otwartych, poprzez weryfikację informacji oraz jej uzupełnienie u źródeł ludzkich, dalej przez analizę posortowanych i oczyszczonych informacji aż po ich syntezę we wgląd wywiadowczy, który ma służyć decydentom do podejmowania optymalnych decyzji biznesowych.

Natomiast w literaturze polskojęzycznej tworzymy podziały, a ich linia przebiega czasem wzdłuż poziomów zarządzania firmą (strategia, taktyka, działania operacyjne), czasem wzdłuż specjalizacji wewnątrz samego wywiadu konkurencyjnego (OSINT, HUMINT, Analiza) a czasem rządzi się jeszcze inną logiką.

Przyjrzyjmy się linii podziału z uwagi na poziomy zarządzania firmą:

  • Wywiad Gospodarczy — dąży do uzyskania, przetworzenia i udostępnienia informacji dotyczących sytuacji prawnej, kadrowej, handlowej, finansowej i ekonomicznej przedsiębiorstw w celu szacowania ryzyka współpracy, zdobywania przewagi konkurencyjnej i unikania strat lub odzyskiwania należności. Pracownicy realizują zadania poprzez wykonywanie działań i czynności wywiadowczych na poziomie operacyjnym.
  • Wywiad Konkurencyjny — definiuje, zbiera, analizuje i dystrybuuje informacje na temat produktów, klientów, konkurentów i jakichkolwiek innych aspektów otoczenia organizacji potrzebnych, by wspomóc pracowników szczebla kierowniczego w podejmowaniu krótkoterminowych decyzji oraz definiowaniu zadań wywiadowczych na poziomie taktycznym.
  • Wywiad Biznesowy — zarządza ryzykiem biznesowym, jest dysponentem i użytkownikiem informacji, ma wpływ na plany strategiczne, na tym poziomie identyfikowane są kluczowe problemy i potrzeby wywiadowcze, spogląda na zagadnienia, które wpływają na konkurencyjność przedsiębiorstwa w okresie kilku lat, definiuje strategiczne kierunki działań.

A teraz przyjrzyjmy się linii podziału z uwagi na specjalizacje wewnątrz samego wywiadu konkurencyjnego:

  • Brokerzy informacji / bibliotekarze (OSINT) – osoby poszukujące danych/informacji we wtórnych źródłach takich jak: publikowane wiadomości prasowe, radiowe, telewizyjne czy internetowe, źródła rządowe, elektroniczne bazy danych, biblioteki, generalnie jakakolwiek publikowana informacja.
  • Specjaliści ds. źródeł osobowych / kolekcjonerzy informacji / dziennikarze śledczy (HUMINT) – osoby poszukujące informacji w pierwotnych źródłach, czyli źródłach osobowych, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz podmiotu gospodarczego.
  • Analitycy wywiadu konkurencyjnego – osoby dokonujące analizy informacji na podstawie: w/w źródeł oraz źródeł eksperckich (pracownicy uczelni, eksperci rynkowi, zewnętrzni konsultanci) oraz dokonujące syntezy: wglądu dotyczącego sytuacji bieżącej przedsiębiorstwa, jak i przewidywań dotyczących potencjalnych, przyszłych scenariuszy wydarzeń.

Mam wrażenie, że w świecie anglojęzycznym definiujemy bardzo szeroko pojęcie wywiadu konkurencyjnego, gdy tymczasem w Polsce raczej koncentrujemy się na podziałach, co może powodować pewne zmieszanie u potencjalnych klientów i odbiorców tego typu usług z uwagi na brak normalizacji pojęć w tej niszy rynkowej, powodowany jej wczesną fazą rozwoju w naszym kraju.

Ewolucja

Każdego dnia świat idzie naprzód a tocząca się rewolucja technologiczna w obszarach: onarzędziowania informatycznego, rozwoju sztucznej inteligencji oraz automatyzacji zadań ma bieżący wpływ na niszę wywiadu konkurencyjnego. Już dziś słyszymy o tzw.:  Corporate Security Intelligence, czyli Wywiadzie Bezpieczeństwa Korporacyjnego lub Wywiadzie Bezpieczeństwa Biznesu. To pojęcie jest pojęciem szerszym od wywiadu konkurencyjnego i zawiera:

  • Wywiad konkurencyjny – j/w
  • Inteligencję analityczną – zestaw narzędzi technologicznych
  • Bezpieczeństwo biznesu – bezpieczeństwo na różnych poziomach (np.: fizyczne, cyber, etc.)

Będzie to nowa, kompleksowa i strategiczna metoda zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie.

Edukacja, szkolenia, certyfikacja

A teraz przyjrzyjmy się możliwościom rozwoju w obszarze wywiadu konkurencyjnego. Na świecie, na dzień dzisiejszy, spośród wielu podmiotów kształcących adeptów wywiadu konkurencyjnego mamy tak naprawdę tylko dwie szkoły, które są szeroko rozpoznawalne i mają poważanie wśród profesjonalistów w tej dziedzinie:

  • Academy of Competitive Intelligence (ACI) – szkoła istniejąca w USA, partner stowarzyszenia SCIP (Strategic and Competitive Intelligence Professionals), prowadzi szkolenia i certyfikuje adeptów na dwóch poziomach zaawansowania:
    • Praktyk
    • Mistrz
  • Institute for Competitive Intelligence (ICI) – szkoła istniejąca w Niemczech, prowadzi szkolenia i certyfikuje adeptów na sześciu poziomach zaawansowania:
    • Certyfikat podstawowy
    • Certyfikat badacza
    • Certyfikat analityka
    • Certyfikat menadżera
    • Certyfikat stratega
    • Certyfikat biegłości w zakresie wywiadu konkurencyjnego (po uzyskaniu w/w 5 certyfikatów i zdaniu dodatkowych finalnych egzaminów)

Szkolenia w w/w akademiach są bardzo drogie, trwają ok. 2 lat, wymagają biegłej znajomości języka angielskiego (w przypadku ICI może być alternatywnie język niemiecki).

Natomiast na rynku polskim mamy wiele możliwości kształcenia się w tej dziedzinie. Niestety kształcenie nie jest kompleksowe. Mamy osobne kursy dla specjalistów OSINT, osobne dla specjalistów HUMINT, w zasadzie nie ma żadnych kursów dla Analityków.

Poza jednym chlubnym wyjątkiem – studnia podyplomowe, kierunek Strategiczna Analiza Konkurencji na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Studia trwają dwa semestry (10 miesięcy), pokrywają całość tematu związanego z wywiadem konkurencyjnym i są konkurencyjne cenowo w stosunku do oferty w/w instytucji zagranicznych, jak i polskich firm szkoleniowych, oferujących tylko cząstkowe szkolenia w temacie wywiadu konkurencyjnego.

Podsumowanie

Na dzisiejszym, bardzo konkurencyjnym rynku firmy mają wybór. Przedstawiając go w czarno-białych barwach:

  • Albo będą robiły to co robią do tej pory i uzyskają rezultaty maksymalnie tak dobre jak uzyskiwały do tej pory (o ile nie gorsze)
  • Albo zmienią swoje strategie, taktyki, procesy oraz procedury operacyjne i wtedy może okazać się, że uzyskają więcej pożądanych efektów.

Wywiad konkurencyjny nie jest panaceum na wszelkie bolączki podmiotu gospodarczego. Z wywiadem konkurencyjnym jest jak z myciem rąk przed jedzeniem – warto to robić, dla higieny.

Facebook Twitter LinkedIn