Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

digital technology v1
Autor

Dr Milo Jones

Ekspert Fundacji Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

W każdym sposobie podejścia do polskiej strategicznej niepewności należy najpierw zrozumieć, w jaki sposób społeczeństwa, kultury i jednostki są kształtowane przez technologię. To umiejscawia źródło pochodzenia współczesnej przyczyny zaburzeń politycznych – często nazywanych jako „populizm” – w przejściu od „geopolityki w warunkach analologowych” do „geopolityki w warunkach cyfrowych ”  Dlaczego? Ponieważ technologie cyfrowe są tym, co Arystoteles określa mianem „przyczyny formalnej”, tzn. kształtującej nasze wybory i strukturę naszego myślenia.

Większość ludzkich idei na temat przyczyny jest tym, co Arystoteles nazwał „sprawcza przyczyna” (grecki, kinoun).  Takie właśnie przyczyny wywołują skutki.  przyczyna formalna (greckie, eidos lub morfos) nie powoduje tak po prostu „skutków”, ale w rzeczywistości powoduje powstanie nowych struktur. Sposobem na zapamiętanie tego rozróżnienia jest to, że „przyczyna formalna powoduje powstawanie nowych form”. Idea, że „kształtujemy nasze technologie a następnie nasze technologie kształtują nas” – nazywana jest technologicznym konstruktywizmem. Jest to sprzeczne z większością współczesnych hipotez społeczno – naukowych, które uznają technologie za neutralne. 

W jaki sposób cyfrowe narzędzia kształtują Polskę i Świat tak głęboko?  Zacznijmy od tego jak są bardzo rozpowszechnione.  Według najnowszego raportu „Internet Trends”, liczba godzin spędzonych przez dorosłego Amerykanina na przeglądaniu mediów cyfrowych wzrosła z 2,7 w 2008 roku do 5,9 w 2016 r. W skali globalnej nastąpił wzrost ilości osób korzystających z internetu z 24% światowej populacji ludności w 2009 r. do około 49% w 2017 r., a ilość w skali globalnej korzystających z mediów społecznościowych wzrosła z około 14% ludności na świecie w 2009 do około 33% w 2017 r.[1] 

Idee te przypominają słynne stwierdzenie Marshalla McLuhana (kanadyjskiego teoretyka mediów lat siedemdziesiątych): ” Środek przekazu jest wiadomością”. McLuhan miał na myśli to, że media wpływają zarówno na to, jakie wiadomości są wysyłane, jak i w szczególności na to, jak wiadomości są postrzegane.  Podkreślał również, że ukryte, podświadome efekty medium przewyższają treść wszelkich wysyłanych wiadomości. To dlatego jest tak ważne aby zrozumieć w jaki podświadomość ludzi jest kształtowana przez technologie, których używają, a następnie określić jak ta podświadomość determinuje to, w co wierzą i jak działają.[2]

Siła takiego podejścia potęguje się, gdy ktoś zrozumie się, że McLuhan użył słowa „media”, mając na myśli „środowisko technologiczne”, całe spektrum technologii i jej efekty strukturalne.  W przypadku technologii cyfrowych należy brać pod uwagę co najmniej sześć technologii cyfrowych ogólnego przeznaczenia, które zmieniają nasze strategiczne, polityczne i psychologiczne środowisko społeczne. Akronimem do zapamiętania tych technologii jest „3-GRAIN”

3-D drukowanie

Genetyka

Robotyka (Automatyzacja)

AI (sztuczna inteligencja)

Internet rzeczy („IoT”) lub „Big Data”

Nanotechnologia.

Każda z tych technologii jest bezpośrednim lub pośrednim następstwem postępu cyfrowego. Nawet osobno, każda z nich zmienia środowisko strategiczne Polski, lecz w rzeczywistości one wzajemnie się uzupełniają i napędzają. Analitycy rynku cyfrowego potrzebują pilne przezwyciężyć myślenie w kategoriach „Naprawić Facebook” lub „Strzeżcie się fake video”. W starym, analogowym świecie liczby po prostu symbolizowały coś, w świecie cyfrowym liczby je tworzą!

Jeżeli technologie cyfrowe zmieniają polskie środowisko strategiczne, co to oznacza na dłuższą metę? Jakie nowe formy mogą powstać jeśli obecne przeminą? Jeden ze sposobów rozważenie tej kwestii jest ponownie sugerowany przez McLuhana. W Laws of Media (1988) podsumował efekty technologii za pomocą Tetradu (tj. czteroczęściowej struktury).[3]

Korzystając z Tetradu, w pierwszej kolejności stawia się pytanie w odniesieniu do każdego medium lub technologii, jaką funkcja ludzka ją wzmacnia lub rozszerza. Dzięki temu udoskonaleniu ta sama technologia eliminuje niektóre z wcześniejszych technologii. W ten sposób nowe medium lub technologia zazwyczaj również pobiera starszą formę z przeszłości. Wreszcie, gdy jest wystarczająco daleko, McLuhan utrzymuje, że nowa technologia odwraca się lub zmienia w formę uzupełniającą lub sprzeczną.

Co to oznacza dla przyszłości Polski, Europy i świata? W tym miejscu jest tylko czas, aby zaczerpnąć z jednej części Tetradu McLuhana, odzyskiwanie. W ten sposób sugeruję, że pod wieloma względami „cyfrowy czerpie ze średniowiecza”.  Innymi słowy, w miarę jak współczesne struktury polityczne i kulturowe rozpadają się pod presją środowiska cyfrowego, być może generowane nowe formy będą przypominać te, które są związane ze średniowiecznym światem. Na przykład, czy rozpoznajecie ?

·      Powstanie ponadnarodowej arystokracji, tak zwanych „elit” o ogromnym bogactwie, niejednoznacznej narodowości i elastycznej wierności?

·   Środowisko międzynarodowe, w którym państwa nie mają monopolu na zorganizowaną przemoc, lub w których podmioty niepaństwowe są wystarczająco silne, aby rzucić wyzwanie państwom? Rozważcie Al Queda… lub Google i Facebook. W 2018 r. Dania mianowała ambasadora w Dolinie Krzemowej: kraje mają bezpośredni kontakt z „baronami technologicznymi”.

·       Zmiana w kierunku lojalności lokalnej/plemiennej lub religijnej? To tłumaczy rosnący nacjonalizm, przez większość ludzi nazywany „populizmem”, lub powstanie grup takich jak tzw. Państwo Islamskie.

·    Nowe technologie rzucają wyzwanie „cechom” uznanych producentów i profesjonalistów? Obejmuje to Uber i branżę taksówkarską, ale również uznane partie polityczne, którym wyzwanie rzucają powstające w sieci internetowej polityczne „start-upy”

Tak więc polscy analitycy strategiczni muszą brać pod uwagę :

·       Czy jakaś wersja z XXI wieku średniowiecznej Polski odradzana? Czy można uznać tzw. Inicjatywę Trójmorza w tym świetle, lub dyskusję ze Skandynawią i krajami bałtyckimi jako nową Ligę Hanzeatycką?

·       Czy UE jest nowym Świętym Imperium Rzymskim (z pewnymi dysfunkcjami wynikającymi z takiej analogii)?

·       Jednym z atutów średniowiecznej Polski był jej kulturowa i religijna różnorodność. Jak to się ma do współczesnych trendów polskich i europejskich?

Przynajmniej polscy i europejscy analitycy strategiczni powinni się zastanowić :

·   Czy technologie cyfrowe są aż tak „neutralne” psychologicznie, kulturowo i socjologicznie, jak konwencjonalne nauki społeczne?

·       Czy paradygmat „Jednego Świata” lub „Porządku Globalnego” przyszłych stosunków międzynarodowych (lub nawet utrzymania systemu westfalskiego) staje się mniej prawdopodobny.?

Krótko mówiąc, czas zacząć myśleć o polskiej niepewności strategicznej w środowisku cyfrowym


[1] Dane na temat korzystania z internetu : https://www.kleinerperkins.com/perspectives/internet-trends-report-2018

[2] Mark Stahlman, „The Digital Sphere, Order and Chaos” opracowane dla US Departement of Defense’s Office of Net Assessment, 2016 r.

[3] W celu poznania wyraźnego związku między tetradem mediów, a Istotą przyczyny należy zapoznać się z przygotowaną pośmiertnie i współtworzoną przez jego syna pracą, Erica::Marshall McLuhan and Eric McLuhan, Media and Formal Cause, NeoPoiesis Press, LLC, 2011

Powyższy tekst zawiera streszczenie wykładu wygłoszonego przez Dr. Milo Jonesa w dniu 06 marca 2019 r. w Świetlicy Wolności w Warszawie.

Facebook Twitter LinkedIn