Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

fot. PGZ

Jak zrozumieć Sztukę Wojenną w XXI w.

W poprzednich rozważaniach, prezentowanych na stronie Fundacji Instytutu Bezpieczeństwa i Strategii, przedstawiałem zagadnienia związane z tworzeniem przewagi w systemie powszechnej obrony Polski w czasie pokoju. Mają one fundamentalne znaczenie w przygotowaniach obronnych dla osiągnięcia strategicznego celu Bezpieczeństwa Narodowego i Obronności RP, jakim powinno być niedopuszczenie do kryzysu i wojny na terytorium naszego kraju i wypełnienie art. 5 Konstytucji RP.

Tym samym, z tak sformułowanego Celu Strategicznego w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego i Obronności, jednoznacznie wynikać powinno, że przygotowania obronne państwa polskiego i jego Sił Zbrojnych są ważniejsze niż sama obrona. Ze względu na charakter i możliwości armii rosyjskiej potencjał obronny Polski powinien mieć charakter odstraszający i przeciwzaskoczeniowy. Taki charakter przygotowań obronnych, obrony Polski i jej potencjału obronnego, niezależnie od przynależności do NATO i sojuszu z USA, powinien skutecznie zniechęcić Rosję do podjęcia agresji na nasz kraj. Dzięki temu Rosja prowadząc kalkulacje polityczno-militarne, jeszcze przed planowaną agresją, byłaby przekonana, że mając przed sobą tak zorganizowane i przygotowane całym swym potencjałem do obrony państwo, swych politycznych i militarnych celów agresji nie osiągnie!

W prezentowanym obecnie materiale przedstawię rozważania dotyczące tworzenia przewagi w Polskiej Sztuce Wojennej, na temat której w przestrzeni bezpieczeństwa i obronności Polski mówi się i pisze bardzo niewiele. Także podejmowane działania w tych przestrzeniach na szczeblu państwa ze Sztuką Wojenną niewiele mają wspólnego. Dzieje się tak dlatego, że wiedza o tej kompleksowej dziedzinie bezpieczeństwa i obronności państwa i o prowadzeniu działań wojennych, u decydentów politycznych jest marginalna, a wręcz intuicyjna.

Czym zatem jest Sztuka Wojenna ?

Sztuka Wojenna ogniskuje w sobie olbrzymią liczbę różnorodnych wzajemnych i przeciwstawnych związków przyczynowo-skutkowych, niemal z każdej sfery działalności człowieka. Jest ona ściśle związana z militarnymi i niemilitarnymi zagrożeniami, a nadto jest uzależniona od polityki, ekonomiki, nauki i techniki – zarówno naszego kraju jak i UE, NATO, a także od jakości i trwałości więzów transatlantyckich.

Sztuka Wojenna stanowi teorię i praktykę (umiejętności) umacniania obronności RP oraz przygotowania i skutecznego wykorzystania materialnych, moralnych i militarnych możliwości państwa, a także możliwości sojuszniczych, do osiągniecia celów strategicznych, operacyjno-taktycznych, wytyczonych przez Strategię Bezpieczeństwa Narodowego i wynikającą z niej politykę.

Zgodnie z powyższym określeniem Sztuka Wojenna, z jednej strony -jako teoria -jest to dyscyplina naukowa i stanowi podstawę nauki wojennej, z drugiej zaś strony – jako dziedzina umiejętności – przetwarza wypracowane założenia teoretyczne w praktyczną działalność, wyrażającą się w realizacji niezbędnych przygotowań państwa do obrony kraju. W wypadku konfliktu zbrojnego, Sztuka Wojenna przejawia się także w skutecznym wykorzystaniu Sił Zbrojnych i wysiłku obronnie przygotowanego społeczeństwa oraz potencjału obronnego państwa, a także w kierowaniu całokształtem jego obrony i w dowodzeniu wojskami.

Zasadniczymi problemami, jaki rozwiązać dzisiaj powinna Sztuka Wojenna są:

-jak umiejętnie, skutecznie i powszechnie przygotować potencjał państwa oraz nasze społeczeństwo, by spełniały one wymogi powszechnej obrony Polski;

– w jaki sposób wykorzystać przygotowanie obronne państwa i społeczeństwa w okresie pokoju, do zapobiegania skutkom trwającej wojny informacyjnej przeciwko Polsce, prowadzonej przez Rosję i Chiny;

– w jaki sposób przygotować zawczasu obronę militarną Polski, by była ona odstraszająco-przeciwzaskoczeniowa oraz przestrzenna; spełniała wymogi strategicznej przestrzenności oraz uwzględniała gotowości i możliwości militarnego przestrzennego oddziaływania potencjału militarnego Rosji, obejmującego jednocześnie swym zasięgiem całe terytorium naszego kraju;

– jak zbudować, zgodnie ze Strategią Bezpieczeństwa Narodowego i wynikającą z niej Strategią Cybernetyczną, spójny system cybernetyczny, składający się z następujących elementów:

a) bezpieczeństwa cybernetycznego, obejmujący swym zasięgiem potencjał pozamilitarny Systemu Powszechnej Obrony Państwa;

b) obrony cybernetycznej, obejmujący swym zasięgiem Siły Zbrojne, zdolnej przeciwdziałać operacjom i walce w przestrzeni cybernetycznej, ale także posiadający zdolności do prowadzenia działań ofensywnych w tej przestrzeni;

c) ochrony cybernetycznej, która obejmowałaby swym zasięgiem potencjał gospodarczy państwa w tym także infrastrukturę krytyczną.

– w jaki sposób zapobiegać sytuacjom kryzysowym i co zrobić, by nie dopuścić do napaści zbrojnej na terytorium Polski, a z chwilą jej zaistnienia w jaki sposób osiągnąć cele polityczne i wykonać zadania militarne w obronie kraju.

– co należy zrobić, by Polska w swoim bezpośrednim otoczeniu była gospodarczym i politycznym liderem i głównym graczem w kształtowaniu europejskiej polityki bezpieczeństwa wobec naszych wschodnich sąsiadów i Trójmorza;

– jaką należy przyjąć dalekowzroczną strategię, by Białoruś była suwerennym i niepodległym państwem poza rosyjską strefą wpływów, a Ukraina i Gruzja przystąpiły do NATO.

Kręgosłupem Sztuki Wojennej jest Strategia Obronności (od 2009 roku jej nie ma), która jest swojego rodzaju „know how” i powinna zapewnić zgodność celów obrony Polski, środków i sposobów do jej prowadzenia z potrzebami możliwościami i warunkami obrony państwa. Fundamentalna wartość Strategii Obronności, wynika przede wszystkim z faktu, że tak jak w przyszłości, również i współcześnie , nie tylko w sferze materialnej tkwi szansa zapewnienia skutecznej obrony naszego kraju przed zagrożeniami z strony potencjalnego agresora .

Błędna i niewiarygodna Strategia Obronności Polski oraz jej brak, najczęściej oznacza zniweczenie wysiłków włożonych w przygotowania obronne Polski! Zaś takich fatalnych doświadczeń w ciągu ostatnich 30 lat, mieliśmy wyjątkowo dużo, za dużo! Wiarygodna Strategia Obronności (obrony) Polski uwzględniająca naszą przynależność do NATO, UE i strategiczny sojusz z USA, oznacza przede wszystkim oparcie jej na własnych możliwościach i na naszych doświadczeniach historycznych, oraz na bogatej współczesnej wiedzy w zakresie bezpieczeństwa z dostosowaniem ich do naszego geopolitycznego położenia i obecnych warunków.

Ważnym jest tutaj włączenie i wykorzystanie w procesie tworzenia Siły Obronnej Państwa wszystkich sił i środków właściwych dla jego obrony, wynikających z korzyści własnego terytorium, stwarzających możliwości skutecznego przeciwstawienia się przemocy przeważających sił agresora. Istotą i potęgą obrony przestrzennej państwa nad agresją, jest możliwość połączenia walki na pozycjach (obrona na miejscu) z manewrem i uderzeniami wojsk w skali taktycznej, operacyjnej i strategicznej oraz połączenie działań regularnych Wojsk Operacyjnych z prowadzonymi przez Wojska Obrony Terytorialnej na masową skalę działaniami nieregularnymi. Tym samym obrona Polski powinna być powszechna i tak też to określa SBN z 2020 roku. Dopiero powszechny charakter Systemu Obrony Państwa pozwoli osiągnąć obronie Polski zdolności przeciwzaskoczeniowe i odstraszające. Opowiadanie, że osiągnięcie tych zdolności przez niektóre komponenty uzbrojenia w SZ RP lub przez nie same są wystarczające by i te zdolności osiągnęła obrona naszego kraju jest beletrystyką, nie mającą nic wspólnego z profesjonalizmem i merytoryką, bo te zdolności powinien osiągnąć System Obronny Państwa, a w tym i całe Siły Zbrojne RP, a nie tylko taki czy inny system ich uzbrojenia. 

Biorąc pod uwagę możliwości współczesnych środków rażenia, którymi dysponuję agresor, zwłaszcza ich zasięgi, obejmujące wielopłaszczyznowo całe terytorium naszego kraju i niszczycielskie skutki ich użycia, należy założyć, że z chwilą wybuchu wojny na tworzenie nowych rozwiązań obronnych nie będzie czasu, ani możliwości. Dlatego też znalezienie w okresie pokoju właściwych optymalnych rozwiązań na wypadek wybuchu konfliktu zbrojnego ma olbrzymie znaczenie zarówno poznawcze jak i praktycznie-organizacyjnie. W rozwiązaniach tych szczególne miejsce zajmuje potrzeba ciągłego widzenia i łączenia problemów dotyczących Sił Zbrojnych RP na froncie obrony Polski z niezwykle istotną i skomplikowaną problematyką skutecznej obrony całego terytorium, w tym skutecznej obrony infrastruktury krytycznej i na zapleczu oraz zapewnienie jego ciągłego funkcjonowania.

We współczesnych warunkach bowiem zaplecze będzie też frontem, na którym zniszczenia i ofiary mogą występować nieporównywalnie większe z tymi, jakie ponosić będą walczące wojska. Jest to front specyficzny, wymagający działania i walki o przetrwanie, zapewnienie w miarę zorganizowanego życia i pracy dla całego społeczeństwa, najczęściej w ekstremalnych warunkach. Mam głęboką nadzieję, że czas pandemii związanej z koronawirusem, uświadomił decydentom politycznym, jak jest to poważny problem, który w czasie wojny przybierze zdecydowanie nieporównywalną do pandemii skalę i zakresy. Zaplecze tym samym stanowi fundament, na którym tworzone być powinny określone kategorie przewagi wojsk operacyjnych i wojsk obrony terytorialnej.

W konsekwencji , możliwości i skuteczności działania SZ RP przeznaczonych do odparcia agresji w poważnej mierze zależą od żywotności, trwałości i odporności zaplecza; od funkcjonowania systemu powszechnej obrony państwa i od charakteru obrony militarnej, która w naszych warunkach, tak jak to przedstawiłem w opracowaniu opublikowanym na stronach Fundacji Instytutu Bezpieczeństwa i Strategii w dniu 12 grudnia 2020 r. powinna mieć charakter przestrzenny. Podstawowym zatem postulowanym wyznacznikiem polskiej militarnej obrony operacyjnej i taktycznej, powinna być przestrzenność (przestrzenny charakter). W skali operacyjnej przestrzenny charakter obrony tworzyłyby obrona na miejscu (miejscowa) i obrona operacyjna. Obrona na miejscu powinna być fundamentem obrony przestrzennej, jej najbardziej trwałym, niezależnym od możliwości manewrowych i odpornym elementem na zaskoczenie agresora. Obronę na miejscu powinny tworzyć dyslokowane zawczasu, w czasie pokoju w rejonach(obiektach), siły WOT i wydzielone siły Wojsk Operacyjnych (WO) przygotowane do prowadzenia działań obronnych regularnych i nieregularnych na miejscu, czyli tam, gdzie są dyslokowane. Rejony (obiekty) na miejscu stanowić powinny przede wszystkim miasta, miejscowości oraz ważne cieśniny terenowe, mosty, węzły komunikacyjne, obwodnice miast, a także umocnienia obronne, w tym rozbudowane pasy, rejony, rubieże obrony, szczególnie na Brzesko- Warszawskim Kierunku Operacyjnym, które powinny być przygotowane do prowadzenia obrony przez WOT jak i przez WO. Obrona ta również powinna być powiązana z działaniami pozamilitarnymi ogniw obronnych w tym z OCK oraz z obroną czynną i bierną miejscowego społeczeństwa.

Obronę operacyjną, część dynamiczna obrony przestrzennej, powinny tworzyć działania manewrowe i uderzeniowo-obronne wojsk operacyjnych, ściśle powiązane z obroną na miejscu. Celem tej obrony byłoby wykorzystanie obiektów obrony na miejscu do wykonania manewru wojskami operacyjnymi, dla wzmocnienia jej na kierunkach (rejonie) wtargnięcia głównych zgrupowań agresora, bądź wykonanie uderzeń dla jego rozbicia i odzyskania czasowo utraconych rejonów (obiektów).

Zakres współczesnej Sztuki Wojennej, jak już wcześniej zaznaczyłem, nie ogranicza się jednak wyłącznie do spraw czysto militarnych. Jest on bardzo rozległy i łączy się niemal z każdą z dziedziną życia i działalności polityczno-społecznej, ekonomicznej kraju własnego, krajów sojuszniczych, a także powinien uwzględniać sytuację u naszych sąsiadów i w kraju potencjalnego agresora.

Dlatego też współczesna Sztuka Wojenna powinna być oparta na trwałych podstawach naukowych. Ukierunkowane i systematyczne badania naukowe w zakresie organizacji i sprawnego funkcjonowania Systemu Powszechnej Obrony Państwa (Czy u nas powołano stały zespół, który zajął się tymi badaniami -fundamentalnymi dla bezpieczeństwa Polski?) mają i mieć będą coraz większe znaczenie. Wynika to bowiem, dowodzi o tym nie tylko obecnie trwająca globalna pandemia koronawirusa, z koniczności biologicznego przetrwania narodu oraz zachowania wolności i suwerenności państwowej w wypadku agresji potencjalnego przeciwnika, w tym i agresji biologicznej – nowa jej forma agresji, która obecnie boleśnie dotyka swym ostrzem nas i globalnie ludzkość. Ponadto wynika to także z coraz szybszego rozwoju wiedzy ludzkiej i techniki oraz wciąż narastającego ich przenikania w każdą dziedzinę życia człowieka. Wywiera to ogromny wpływ na rozwój współczesnego świata, w którym jeszcze nie zapanował rozsądek, a dominuję chciwość i nie zwycięża idea wspólnego bezpieczeństwa!

Sztuka Wojenna od strony militarnej w Systemie Powszechnej Obrony Państwa, kształtuje się w określonym środowisku, które determinują następujące czynniki:

 – zagrożenia niemilitarne i militarne;

 – dalekowzroczna polityka bezpieczeństwa państwa, wyznaczająca kierunki rozwoju jego obronności;

– możliwości ekonomiczne państwa;

– potrzeby i wymagania Sił Zbrojnych w tym potrzeby Wojsk Obrony Terytorialnej;

– zobowiązania wynikające z naszego członkostwa w NATO i UE.

Tym samym w Sztuce Wojennej od strony militarnej występują trzy zasadnicze poziomy: Strategia, Sztuka Operacyjna i Taktyka.

Strategia militarna ( wojenna) dotyczy Sił Zbrojnych RP i występuje na szczeblu strategicznym, to jest na szczeblu Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, a jej przedmiotem są: przygotowanie sił zbrojnych do wojny, tak by tej wojnie one mogły militarnie zapobiec, osiągając zdolności odstraszające i przeciwzaskoczeniowe; działania wojenne; strategiczna operacja obronna w obronie naszego kraju; strategiczne rozwijanie Sił Zbrojnych RP; manewr strategiczny; udział SZ RP w operacjach przewidzianymi Planami Wojennymi NATO oraz wynikających ze zobowiązań sojuszniczych zgodnie z art.5 .

Sztuka operacyjna dotyczy takich szczebli organizacyjnych, jak: korpus, okręg wojskowy; (flotylla). Jej przedmiotem są: operacje, bitwy, operacyjne i mobilizacyjne rozwijanie związków operacyjnych oraz operacyjny manewr. Tu pojawia się pytanie, dlaczego do tej pory w Siłach Zbrojnych nie odtworzono tego poziomu i tego szczebla organizacyjnego, który bezmyślnie zlikwidowano w pierwszej dekadzie tego wieku?! Strategiczny obszar obrony terytorium Polski, dzieli się w sposób naturalny na cztery strefy operacyjnej obrony przestrzennej kraju -dwie północne (wschodnia i zachodnia) i dwie południowe (wschodnia i zachodnia). Tym samym te strefy, w najgorszym przypadku trzy – dwie wschodnie (jedna południowa i jedna północna) oraz jedna zachodnia powstała z połączenia dwóch stref zachodnich), powinny tworzyć trzy obszary operacyjnej obrony terytorium Polski, bronione przez korpusy, a nie przez dywizje, które w tej sytuacji powinny być już przeformowane na korpusy o strukturze brygadowej. W strefach operacyjnych podczas operacji strategicznej przestrzennej obrony Polski, operować będą odziały WOT i wojska innych Rodzajów Sił Zbrojnych, a także w tej strefie działać będą siły i środki systemu pozamilitarnego, w tym i OCK. Dopiero dowódcy szczebla korpusu ze swym sztabem mogą tym potencjałem skutecznie dowodzić, współdziałać, uprzednio w czasie pokoju zawczasu przygotowując go do tych działań i obrony powierzonej im strefy operacyjnej. Nie jest tego w stanie, fizycznie wykonać dowódca dywizji ogólnowojskowej ze swoim sztabem, który odpowiada za poziom taktyczny i ten szczebel reprezentuje. Nie jest także tymi operacjami obronnymi w obronie przestrzennej kraju, na tym szczeblu i w tych obszarach operacyjnych, dowodzić efektywnie bezpośrednio Dowódca Generalny Sił Zbrojnych ze swoim sztabem, ani też Dowódca Operacyjny SZ RP. Oni też nie są w stanie skutecznie i zawczasu (w czasie pokoju) przygotować obronnie znajdujący się w tych obszarach potencjał i operacyjnie przygotować ten obszar.

Odtworzenie i dostosowanie struktur dowodzenia i struktury wojsk na poziomie operacyjnym, zgodnie potrzebami współczesnej obrony przestrzennej kraju, to według mojej oceny, jedno z pilniejszych zadań w zakresie obronności i bezpieczeństwa RP!

Kolejnym elementem od strony militarnej jest taktyka obejmuje ona takie szczeble dowodzenia, jak dywizja, brygada, pułk, batalion (dywizjon, eskadra), kompania (bateria, klucz), pluton i drużyna (załoga, obsługa), a jej przedmiotem są walki (lądowe, powietrzne, na morzu, w cyberprzestrzeni, w systemach elektronicznych), osiąganie wyższych stanów gotowości alarmowej i mobilizacyjnej oraz manewr taktyczny. Na szczeblu taktycznym występuje takie pojęcie jak: działanie bojowe, działanie taktyczne i bój.

W strategii, sztuce operacyjnej i taktyce ważne miejsce zajmują nauki: humanistyczne, prawne, medyczne, matematyczne, ekonomiczne, fizyczne oraz cały kompleks nauk o technice, informatyce i inne. To one właśnie stanowić powinny naturalny stymulator rozwoju i doskonalenia wiedzy strategicznej, operacyjnej i taktycznej.  Czy tak to jest w naszej narodowej przestrzeni bezpieczeństwa i w naszej Sztuce Wojennej? Są to dziedziny wiedzy wspierającej i współtworzącej wiedzę wojskową – o wojnie, operacjach, bitwach i walkach. Dzisiaj trudno wyobrazić sobie, aby istniała jakaś wiedza wojskowa w czystej postaci. Z kolei zapotrzebowanie i wykorzystanie różnych dziedzin wiedzy w teorii sztuki wojennej również stanowić powinny naturalny stymulator rozwoju nauk cywilnych.  Czy tak jest w naszej narodowej przestrzeni?  Czy potencjał intelektualny Akademii Sztuki Wojennej spełnia tą wiodącą i kreującą rolę i jakie są tego efekty, trudno mi na pytanie odpowiedzieć, gdyż aktywność tej uczelni w przestrzeni publicznej (nie wojskowej) jest zbyt mało widoczna. Każda dziedzina naukowa może z powodzeniem wspierać i być w pełni wykorzystywana do doskonalenia Systemu Powszechnej Obrony Państwa, który stanowi fundament tworzenia przewagi materialnej i niematerialnej na okres kryzysu i wojny. Jest to możliwe za sprawą właściwie stworzonej i w sposób kunsztowny realizowanej strategii obronności, sztuki operacyjnej i taktyki.

Gen. dyw. w st. spocz. Leon Komornicki

Członek Rady Fundacji Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Facebook Twitter LinkedIn