Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

 

fot. Wojska Obrony Terytorialnej, DWOT

Przywództwo w dowodzeniu jest fundamentalną wartością znaczącego zwiększenia wpływu na jakość i efektywność bojową wykonywanych zadań na polu walki oraz osiąganiu w niej zakładanych celów w bitwie i operacji.

W przestrzeni publicznej już od dłuższego czasu pojawiają się rożnego rodzaju woluntarystyczne poglądy na temat dowodzenia i przewodzenia oraz na temat dowódcy i przywódcy. Sprowadzają się one do potrzeby zmiany definicji dowodzenia i przewodzenia w erze cyfrowej. Pogląd ten jest wyrazem braku zrozumienia czym jest w wojsku dowodzenie i czym jest przewodzenie, które są ze sobą ściśle powiązane i powinny tworzyć jedną wspólną całość.

Dowodzenie i przewodzenie są jednocześnie składową systemu dowodzenia, którego fundamentem był, jest i będzie Żołnierz -człowiek, któremu w dobie cyfryzacji, Internetu i informatyzacji, dzisiaj i w przyszłości należy poświęcać nie mniejszą, a coraz większą uwagę. Tak aby szczególnie w systemie dydaktyczno-wychowawczym wyższego szkolnictwa wojskowego, kształtować adekwatnie do tych uwarunkowań oraz potrzeb, cechy osobowe, wartości moralne i emocjonalne przyszłych dowódców i przywódców. Proces ten powinien być dalej systemowo kontynuowany w trakcie służby oficerów w jednostkach wojskowych i instytucjach w Siłach Zbrojnych RP (SZ RP) i być ściśle związany z polityką kadrową.

Natomiast, zmieniające się inne elementy systemu dowodzenia, które stanowią jego oprzyrządowanie, wpływają i wpływać będą na stopień świadomość sytuacyjnej dowódców sztabów i wojsk; szybkość podejmowanych decyzji i przekazywanych zadań itd. Trzeba zauważyć, że nie ulegną w tej sytuacji formalne funkcje dowodzenia, do których należą:

  • decydowanie;
  • stawianie (przekazywanie) zadań;
  • kierowanie ich realizacją (dowodzenie) prowadzącą do osiągnięcia celu (celów);
  • ocenianie realizacji zadania ( zadań).

Tym samym dowodzenie wojskami, to nic innego jak szczególny rodzaj kierowania, sprawowany przez dowódców i sztaby wobec podległych im wojsk, pododdziałów, oddziałów w zakresie przygotowania, zabezpieczenia i prowadzenia działań bojowych. Jest to proces, w trakcie którego dowódca, posiadający odpowiednie władztwo nad podległymi siłami, podejmuje decyzje, stawia zadania, wymusza i narzuca swoją wolę. Ma on za zadanie poprzez swój autorytet zmusić podwładnych do wykonania określonych zadań i czynności będących jego suwerennymi decyzjami, bądź też prerogatywami nadanymi przez wyższe dowództwo do realizacji. Bez kompetentnego dowódcy, ale i także nie obdarzonego odpowiednimi cechami i umiejętnościami oraz doświadczeniem sprawność dowodzenia może zostać zakłócona, a wtedy założone cele i zadania nie zostaną osiągnięte.

Po analizie znaczenia terminu dowodzenia możemy stwierdzić, że:

  1. Dowodzenie jest specyficznym rodzajem kierowania, z tym że nie każde dowodzenie jest kierowaniem, ale nie każde kierowanie jest dowodzeniem;
  2. Dowodzenie jest przypisane głównie wojsku, ale możemy je spotkać w innych organizacjach, chociażby w policji;
  3. Jeżeli dowodzenie występuję w innych organizacjach, to stanowi ono podstawową część działalności i sprawowania władzy w tych organizacjach;
  4. Teoretycy na płaszczyźnie działania NATO uważają, że dowodzenie występuje wtedy, gdy dowódca kieruje i narzuca swoją wolę żołnierzom, którymi dowodzi.

Istota dowodzenia wiąże się ściśle z atrybutami, w jakie został wyposażony dowódca, odróżniającego go od podwładnych. Są to:

– formułowanie i zatwierdzanie zadań do wykonania;

– wywiązywanie się z zadań za sprawą podwładnych;

– wykonywanie funkcji dowódczych i personalnych;

– sposobności do delegowania przywilejów i prerogatyw.

Dowodzenia sprowadza się także do sprawnego i efektywnego przekształcania potencjałów, rzeczowych (uzbrojenia i sprzętu wojskowego), materiałowych, finansowych i informatycznych w wyniki, pozwalające wykonać zadanie postawione przed nim i jego pododdziałem (oddziałem czy też związkiem taktycznym, itd.) w czasie pokoju, czy też w czasie kryzysu i wojny. W takim razie istotą dowódcy i dowodzenia jest planowanie przekształcenia tych zasobów, motywowanie podwładnych -uczestników i wykonawców, przed, w trakcie i po wykonaniu zadania. Jak również kontrola stanu realizacji zadań i czynności podwładnych, a szczególnie stworzenie takich warunków, aby występowała zgodność i harmonia celów z postawionymi zadaniami z potrzebami oraz warunkami ich wykonania w czasie pokoju oraz w czasie kryzysu i w czasie wojny, przez podwładnych i pododdział (odział, związek taktyczny, itd.).

Dowodzenie i sukcesy w dowodzeniu opierają się nie tylko na pracy wyższego dowództwa, ale głównie za pośrednictwem wykonania zadań przez podwładnych i dowódców niższego szczebla. To hierarchiczne wywiązywanie się z zadań nawiązuje do realizowania zadań cząstkowych – każdy podwładny w określonej strukturze odpowiada za czynności, uwzględniając miejsce i poziom zajmowanego stanowiska. Podwładny wypełnia swoje funkcje i zadania powierzone przez dowództwo średniego szczebla, ono natomiast przyjmuje zdania od dowództwa wyższego szczebla.

Dowódca, mając do czynienia z podwładnymi – żołnierzami, powinien traktować ich równorzędnie do siebie, o ile oczywiście zajmowane stanowisko mu na to pozwala. Ważne bowiem, aby w tych warunkach im przewodził nie na zasadzie przymusu tylko na zasadzie świadomego podporządkowania. Jeśli podwładni świadomie się podporządkowują dowódcy, ze względu na zaufanie do niego, to mamy do czynienia z przywództwem.

Czy zatem jest dowodzenie wojskami?

Dowodzenie jest specyficzną formą kierowania, która uwzględnia nie tylko oddziaływanie dowódców i dowództw w toku prowadzenia działań, ale przede wszystkim cały tok przygotowania i opracowania dokumentów normatywnych, to jest regulaminów, instrukcji, podręczników; przeprowadzenia ćwiczeń z wojskami; wydawania rozkazów, dyrektyw, by do tej walki doszło.

Zatem dowodzenie opiera się na działaniu, w skład którego wchodzą:

dowodzenie planowe, opracowywanie planów działania (walki) i przygotowanie wojsk do realizacji zadań zgodnie z ich przeznaczenie na czas kryzysu i wojny;

dowodzenie bieżące, to jest dowodzenie wojskami w trakcie realizacji planów w czasie kryzysu i wojny (dowodzenie walką; bitwą; operacją).

Dowodzenie, jak już wcześniej stwierdziłem, jest przypisanym wojsku i specyficznym rodzajem kierowania dlatego, że przebiega ono w niecodziennych warunkach jakim są warunki pola walki. Dodaje mu wyjątkowości, która polega na tym, że każdy dowódca, z jednej strony ponosi odpowiedzialność za wynik walki, a ponadto odpowiada za utrzymanie swoich żołnierzy (podwładnych) w zdrowiu, a przede wszystkim przy życiu. Przy czym, dowódcy (dowództwa) nie mogą ograniczać się do znajomości podstawowych zasad dowodzenia podległymi wojskami. Muszą bowiem koncentrować się przede wszystkim na wdrożeniu, wykorzystaniu i doskonaleniu tych zasad najpierw w szkoleniu wojsk, a potem w czasie walki.

Tak, aby to one posłużyły podporządkowaniu swojej woli działaniu podległych mu wojsk, jak również w ten sposób podporządkowane były działania względem wroga pozwalające na:

  • wprowadzenie przeciwnika w błąd, co do zamiaru swoich działań;
  • ukrycie własnych zamiarów działania, manewru siłami i środkami; rejonów i obszarów skupienia głównych wysiłków obrony oraz kierunków głównych uderzeń itd.;
  • wariantowe dowodzenie działaniami bojowymi wojsk w obronie i w wykonywaniu działań manewrowo-uderzeniowych (kontrataków i kontruderzeń);
  • przygotowanie efektywnych i niekonwencjonalnych wariantów przeprowadzenia walki i operacji w obronie przestrzennej (zasadzki, pułapki taktyczne, operacyjne i strategiczne itd.);
  • wykorzystanie czynników przewagotwórczych (zawczasu przygotowaną powszechną obronę własnego terytorium o charakterze przestrzennym; adekwatny stopień gotowości alarmowej, mobilizacyjnej i bojowej; przygotowanie obronne społeczeństwa i jego zagospodarowanie w ramach OCK i Wojsk Obrony Terytorialnej; zasoby rezerw osobowych i materiałowych; własny teren i jego zawczasu operacyjne przygotowanie; taktykę, sztukę operacyjną i strategie i potęgę obrony) w celu przejęcia i utrzymania inicjatywy własnych działań w operacji obronnej Polski.

Dowodzenie to tym samym kompleks zamiarów działań ściśle związanych z nim, urzeczywistnianych przez podległy sztab (sztaby, komórki organizacyjne) oraz przede wszystkim przez podległe wojska w walce. Jest to proces informacyjno-zadaniowy, którego podstawą jest planowanie, organizowanie, kontrolowanie i współdziałanie. Proces ten ma wyegzekwować racjonalne gospodarowanie przydzielonych zasobów do osiągnięcia celów -przygotowania wojsk w czasie pokoju, tak by one stanowiły w skali państwa siłę militarną o charakterze odstraszająco-przecizaskoczeniowym oraz gwarantowały sprawne przeprowadzenie walki obronnej w ramach operacji strategicznej obrony przestrzennej Polski. 

W związku z tym należy przyjąć ,że rolą każdego dowódcy, dowództw, sztabów jest w czasie pokoju odpowiednie wyszkolenie wojsk w celu prowadzenia przez nie obrony tak, by i SZ RP stanowiły najważniejszy komponent odstraszającego potencjału obronnego Polski. Gwarantujący dostateczne odstraszanie tak, by nigdy do wojny na obszarze Polski nie doszło. Zaś gdyby taka sytuacja jednak zaistniała, wojska muszą być zdolne, we współdziałaniu z układem poza militarnym państwa, samodzielnie i we współdziałaniu z wojskami NATO, do zadania takich strat agresorowi, by jego agresja stała się nieopłacalną. Zawiera się w tym system przygotowania stanu osobowego wojsk do działań bojowych; wychowanie go w duchu patriotyzmu; szkolenie bojowe wojsk; nadzorowanie i kontrolowanie i ocenianie realizacji tych zadań oraz uzyskiwanych przez nie zdolności i gotowości.

W czasie wojny dowodzenie oraz działalność sztabów oznacza celowe i sprecyzowane ich działanie, wynikające z oceny przeciwnika i sytuacji, poprzez które wojska wykonują zadania bojowe w zawczasu przygotowanej obronie własnego terytorium kraju. Tak, aby przy minimalnych stratach własnych, zdecydowanie i całkowicie rozbić i zniszczyć siły agresora, zapewniając osiągnięcie celu obrony (kontrataku, przeciwuderzenia, itd.). Osiągnięcie celu obrony poprzedzone musi być utrzymaniem wysokiej gotowości alarmowej i bojowej wojsk oraz Systemu Obronnego Państwa, w tym kierowania jego obroną i dowodzenia SZ RP. Jak również przygotowaniem zawczasu, jeszcze w czasie pokoju, samej obrony własnego terytorium.

Czym jest zatem w wojsku przewodzenie i przywództwo ?

Przywództwo i przewodzenie, jak już wcześniej zostało powiedziane, jest kluczową predyspozycją dowódcy odnoszącą się do dowodzenia. Jest to tym samym umiejętność i zdolność do wskazywania kierunku, aktywności jak również zachowań i postaw. Jest to tym samym zdolność do zaangażowania ludzi w procesie realizacji dalekosiężnych celów. Przewodzenie jest zespołem czynności związanych z dowódcą, posiadającym cechy, umiejętności i predyspozycje, a także jest to proces obejmujący właściwości i relacje pomiędzy żołnierzami. W pierwszym przypadku polega na nieprzymusowym oddziaływaniu, ukierunkowywaniu i synchronizowaniu działań pododdziałów (grup), oddziałów, związków taktycznych i operacyjnych oraz sztabów oraz innych organizacji i struktur do osiągnięcia zakładanych celów. Natomiast, jako właściwość jest związane z zespołem odpowiednich cech osobowościowych, przynależnych tym dowódcom, którzy posiadają honor (poszanowanie własnej godności i godności podwładnych ), głęboką wiedzę, popartą doświadczeniem, wyobraźnią, odwagą, decyzyjnością oraz potrafiących budować silne pozytywne więzy emocjonalnych z podwładnymi, oparte na wzajemnym do siebie zaufaniu. Odwołując się do sprawiedliwej oceny i docenianiu wysiłku podwładnego (podwładnych) czy też umiejętności korzystania i wykorzystywania ich wiedzy oraz  doświadczenia. Cementując w ten sposób więzy zależności służbowych wynikających z hierarchii dowodzenia.

W takiej sytuacji zarówno dowódca, będący jednocześnie przywódcą, jak i podwładny (podwładni) stają się uczestnikami działań, zarówno w czasie pokoju jak i wojny, opartych na wzajemnym zaufaniu i emocjonalnych więzach. W takich relacjach przełożony-podwładny, ten ostatni jest przeświadczony o zdolnościach swego dowódcy przywódcy, podziwia go i robi wszystko, by swego dowódcę nie zawieść i postawione zadanie wykonać jak najlepiej. Dowódca będzie wtedy przywódcą, kiedy jego podwładni będą go podziwiać i wyrażać swój do niego szacunek nie ze strachu, a poprzez jak najlepsze wykonanie postawionych zadań.

Tym samym, istota przywództwa wojskowego wyraża się więziami emocjonalnymi, łączącymi dowódcę- przywódcę i podwładnych. Tam gdzie dowódca pozyskuje sobie podwładnych jako sprzymierzeńców. Wywołując tym samym w relacjach służbowych, pomiędzy przełożonym a podwładnym, zastępowanie :

  • niezdecydowania – decyzyjnością;
  • słabości – siłą;
  • niewiedzy – wiedzą;
  • dyletanctwa – doświadczeniem;
  • grubiaństwa – wrażliwością i poszanowaniem godności podwładnego (człowieka);
  • arogancji – umiejętnością wykorzystywania i korzystania z wiedzy i doświadczenia podwładnych;
  • strachu – odwagą intelektualną i poczuciem bezpieczeństwa;
  • przerażenia – zaufaniem;
  • niezdecydowania – działaniem;
  • niepewności – pewnością;
  • lizusostwa – sprawiedliwością, itd.

Więzy emocjonalne bezpośrednio wpływają na sprawność i efektywność przewodzenia i w konsekwencji dowodzenia. Tym samym najważniejszymi wyznacznikami istoty przywództwa wojskowego są:

  1. przywództwo wojskowe ma miejsce i funkcjonuje tylko w wojsku;
  2. charakter formalny w odniesieniu do działalności dowódców i nieformalny kiedy odnosi się do ich umiejętności zjednywania sobie podwładnych i otoczenia, za sprawą tych umiejętności, które w konsekwencji ułatwiają dowodzenie i umożliwiają bardziej efektywnie i na wysokim poziomie, wykonywanie zadania przez podwładnych, a tym samym osiąganie zakładanych celów;
  3. funkcja przewodzenia czyli zjednywanie przez dowódcę sobie podwładnych żołnierzy do realizacji zadań i osiągania zakładanych celów;
  4. istota przewodzenia, która w wojsku opiera się na dowódcach o odpowiednich cechach osobowych i zawodowych, w tym szczególnie, na ich kompetencji, decyzyjności, odwadze intelektualnej. Pozwala to na zdecydowane i szybkie i zrozumiałe stawianie zadań podwładnym i tym samym na ich efektywne wykonanie;
  5. w praktyce dowodzenia w czasie ćwiczeń i na polu walki, przywództwo oznacza skuteczne działanie przywódcze w zmieniających się i skomplikowanych warunkach i sytuacjach i jest najbardziej wiarygodnym sprawdzianem jego skuteczności ;
  6. przywództwo sprawowane może być na poziomie taktycznym, operacyjnym i strategicznym i dzieli się na przywództwo liniowe i sztabowe.

Biorą pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że dowodzenie w wojsku to wpływanie przełożonego na podwładnych oparte na formalnych uprawnieniach i procedurach -skoncentrowane w jego rozumie. Z kolei przywództwo to wpływanie na oparte na cechach osobowych i umiejętnościach przełożonego oraz na jego zachowaniu się w sytuacjach kryzysowych w trakcie ćwiczeń z wojskami oraz na polu walki, które są z kolei skoncentrowane w jego sercu i jego emocjach. Tym samym przywództwo w dowodzeniu jest fundamentalną wartością znaczącego zwiększenia wpływu na jakość i efektywność bojową wykonywanych zadań na polu walki oraz osiąganiu w niej zakładanych celów w bitwie i operacji.

Przywództwo jest tym samym w swojej istocie podrzędne wobec dowodzenia, ale ma na niego istotny i pożądany wpływ. Pozwalający przede wszystkim skutecznie i maksymalnie wykorzystać potencjał podwładnych w realizacji postawionych zadań i osiąganiu zakładanych celów w szkoleniu oraz podczas walki, bitwy i operacji.

Facebook Twitter LinkedIn