Menu

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Fundacja Instytut Bezpieczeństwa i Strategii jest unikatowym w polskich warunkach think tankiem skoncentrowanym na identyfikacji, analizie i rekomendowaniu optymalnych rozwiązań najważniejszych problemów o charakterze strategicznym dla współczesnej Polski i przyszłych pokoleń Polaków. Obszarem działalności Instytutu są kluczowe systemy funkcjonowania państwa polskiego decydujące o jego bezpieczeństwie narodowym w ujęciu perspektywicznym i długofalowym.

Fot. Wojsko Polskie

Jak identyfikować militarne i niemilitarne zagrożenia dla bezpieczeństwa Polski

Identyfikacja niemilitarnych i militarnych zagrożeń, wynikających ze zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań dla bezpieczeństwa, jest według gen. Leona Komornickiego kluczem do sformułowania właściwej strategii bezpieczeństwa narodowego, a także strategii obronności oraz systemu powszechnej obrony Polski, zapewniających odporność państwa we współczesnym świecie.

Zagrożenia militarne i niemilitarne pozostają w ścisłym, dialektycznym związku z bezpieczeństwem państwa, a ich identyfikacja stanowi klucz do trafnego sformułowania Strategii Bezpieczeństwa Narodowego i strategii wykonawczych, w tym Strategii Obronności. To właśnie uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne naszego bezpieczeństwa , które przedstawiłem w poprzednim publikacji stanowiły w przeszłości jak i obecnie , źródło powstawania zagrożeń dla naszego bezpieczeństwa . Dlatego też zagrożenia te należy w sposób racjonalny , obiektywny i uargumentowany analizować oraz oceniać tak, by je nie „dopasowywać ” wbrew logice sztuki wojennej do wcześniej przyjętych koncepcji, strategii bezpieczeństwa i obronności .

Rozpatrując bezpieczeństwo Polski, ze szczególną uwagą, w pierwszej kolejności należy rozpatrywać zagrożenia niemilitarne, bowiem to one stanowią swoiste często trudno rozpoznawalne preludium zagrożeń militarnych. Wnioski z oceny zagrożeń niemilitarnych mogą być tym samym podstawą do zawczasu podjętych przeciwdziałań powstaniu zagrożeń militarnych. Klasyfikacja zagrożeń niemilitarnych, w zależności od przyjętych kryteriów i charakteru, może być różnorodna. Według mnie, przyjęcie ich klasyfikacji zgodnie z listą zagrożeń dla kluczowej wartości bezpieczeństwa Polski, jaką jest jego potencjał narodowy, jest najbardziej trafnym i celowym rozwiązaniem. Biorąc pod uwagę powyższe założenie, zagrożeniami niemilitarnymi dla bezpieczeństwa polski są:

Zagrożenia ekonomiczne

– Wykup przez obcy kapitał kluczowych obiektów przemysłowych, takich jak zakładów przemysłu obronnego, zakładów energetycznych, przemysłu stoczniowego, farmaceutycznego (uzależnienie się od dostaw z Chin komponentów do produkcji leków, które mają istotne znaczenie dla zdrowia i życia Polaków, oraz dla medycznego zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych RP); wykup przez obcy kapitał ziemi; brak nowych inwestycji przy jednoczesnym upadku ważnych gałęzi przemysłu istotnych dla bezpieczeństwa państwa (niechlubnym przykładem jest tu przemysł stoczniowy) i innych rodzimych firm niezależnie od struktury właścicielskiej; –

– Gwałtowny spadek produkcji przemysłowej i rolnej; brak inwestycji unowocześniających produkcję przemysłowa; brak dostępu do nowoczesnych technologii, w tym szczególnie przemysłu obronnego oraz brak transferu jego technologii specjalnych na produkcję cywilną przekładającej się na rozwój gospodarczy kraju;

– Wykup spółek skarbu państwa, dysponujących infrastrukturą krytyczną (niedopuszczalna prywatyzacja TP SA, PKP Energetyka, Polkomtelu, itd. Są to przykłady godzące w bezpieczeństwo i obronność naszego państwa);

– Narastające zubożenie i niezadowolenie społeczeństwa; przekształcenie się (spontaniczne, sterowane lub inspirowane) niezadowolenia społecznego ze względu na warunki socjalne i polityczne, w niekontrolowane oburzenie społeczne naruszające stabilność państwa;

– Degradacja przemysłu obronnego i obniżenie budżetu na cele obronne;

– Zadłużenie państwa i utrata wiarygodności ekonomicznej;

-Wzrost bezrobocia i zubożenia społeczeństwa

Z wyżej wskazanymi zagrożeniami ekonomicznymi ściśle związane są zagrożenia naukowo-techniczne.

Zagrożenia naukowo-techniczne

– Emigracja wybitnych naukowców i ludzi wykształconych oraz zerwanie ich więzi z krajem;

– Obniżenie poziomu szkolnictwa na wszystkich poziomach edukacji oraz nauki w ogóle;

– Upadek kompetencji i znaczne obniżenie potencjału i dostępu do nowoczesnych technologii polskiego przemysłu obronnego, w produkcji techniki wojskowej oraz uzbrojenia, na skutek braku interwencjonizmu państwowego, zaniechania zakupu licencji, darowizn bez umów przemysłowych, zakupów techniki wojskowej i uzbrojenia bez offsetu oraz brak transferu produkcji specjalnej na produkcję cywilna, zakup używanej techniki wojskowej i uzbrojenia, brak należytej współpracy pomiędzy wojskiem, a przemysłem obronnym, niskie nakłady budżetowe na B+R;

– Upadek Instytutów naukowych oraz koncentracja ich wysiłków przede wszystkim na komercjalizacji;

– Zacofanie i obniżenie się poziomu bazy techniczno-naukowej;

– Obniżenie się kultury technicznej społeczeństwa.

Zagrożenia egzystencjalne

– Niski przyrost naturalny i gwałtowne starzenie się społeczeństwa oraz ograniczone możliwości zaspakajania potrzeb osobowych SZ RP;

– Epidemie (pandemie) wywołane przez różne patogeny (wirusy, bakterie) na które nie ma szczepionki/leków, a powodujące lockdown gospodarki i spadek aktywności społeczeństwa. Mogą one stać się swoistym rodzajem agresji i orężem w wojnie biologicznej o zasięgu kontynentalnym i globalnym, która będzie wyniszczać społeczeństwa i gospodarki, osłabiając w ten sposób bezpieczeństwo państw i wpływając bezpośrednio na środowisko bezpieczeństwa. Zastrzegając przy tym, że same epidemie (pandemie ) w dziejach ludzkości nie czymś nowym i wyjątkowym. Na przestrzeni dziejów, tego typu zagrożenie miało wielokrotnie miejsce, przynosząc poważny uszczerbek egzystencjonalny dla ludzkości i dla gospodarek poszczególnych krajów i świata. Pandemia kornowirusa SARS CoV-2 dowodzi tylko, że państwa i sojusze oraz stowarzyszenia państw do tego typu zagrożenia nie były przygotowane.

Główną przyczyną tego stanu rzeczy był zanik przezorności w zakresie tego zagrożenia u elit politycznych i wojskowych, odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa, w tym szczególnie za bezpieczeństwo zdrowotne społeczeństwa. To właśnie brak tej przezorności spowodował pomijanie tego typu zagrożenia we wcześniejszych wydaniach Strategii Bezpieczeństwa Narodowego i strategiach wykonawczych, a tym samym spowodował i brak systemowych spójnych rozwiązań w zakresie zapobiegania, przeciwdziałania i zwalczania tego zagrożenia. To z kolei skutkowało poważne niedoinwestowanie służby zdrowia, brakiem scenariuszy, procedur, Obrony Cywilnej Kraju oraz umiejętności działań państwa w sytuacji kryzysowej spowodowanych obecną pandemią koronowirusa.

Brak świadomości i wiedzy elit politycznych i decydentów w zakresie zapobiegania, przeciwdziałania oraz zwalczania tego typu zagrożenia spowodowało między innymi:

    1. nieprzygotowanie psychologiczne oraz obronne społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa epidemicznego;
    2. pominięcie tej problematyki w systemie edukacji personelu medycznego ;
    3. brak niezbędnych zapasów i rezerw materiałowych w zakresie wyposażenia indywidualnego społeczeństwa, szpitali oraz służby

Zagrożenia cywilizacyjne dla środowiska naturalnego

Zagrożenia te wnikają głównie z niewłaściwej gospodarki zasobami naturalnymi, która prowadzi do klęsk żywiołowych i osłabia potencjał obronny. Obejmuje to kwestie gospodarowania:

– zasobami wodnymi (zasoby wody pitnej, rzeki, jeziora, kanały, prace melioracyjne);

– zasobami leśnymi (kompleksy leśne, puszcze, parki narodowe, itd.). Gospodarka zasobami leśnymi nie może nie uwzględniać potrzeb powszechnej obrony Polski, a wszelkie ważniejsze przedsięwzięcia w tych przestrzeniach powinny być uzgadniane ze Sztabem Generalnym WP. Gospodarka ta z jednej strony odgrywa ważna rolę w zapobieganiu suszy i zanieczyszczeniom powietrza, zaś z drugiej strony powinna stanowić pokrycie obszaru kraju, będące ważnym elementem potencjału obronny państwa (potencjał biernej obrony). Ograniczający i kanalizujący ruch wojsk i działania zaczepne agresora. Jednocześnie służyć może ukryciu i maskowaniu naszych wojsk. Dlatego też pomniejszanie, osłabianie tego potencjału, nieuzgodnione ze Sztabem Generalnym WP, a sprowadzające się do masowego wycinania drzew, lasów itd. godzi w bezpieczeństwo i obronność Polski);

– zasobami bogactw naturalnych.

Należy zauważyć również zagrożenia wynikające z nieprzestrzegania zasad ochrony środowiska, a odnoszące się do:

– zanieczyszczenia powietrza i wód powyżej dopuszczalnych norm, zagrażające życiu i zdrowiu społeczeństwa.

– zmian klimatycznych, wpływających na pojawiające się w większym nasyceniu susze, pożary, powodzie, trąby powietrzne, itd.

– Katastrof i awarii zakładów przemysłowych produkujących zagrażające życiu i zdrowiu, awarie elektrowni atomowych, katastrofy morskie tankowców oraz w przyszłości chociażby zanieczyszczenie kosmosu;

– Niewłaściwej gospodarki odpadami komunalnymi i przemysłowymi, a szczególnie ich niedozwolone składowanie oraz sprowadzanie z zagranicy.

Zagrożenia psychologiczno-dezinformacyjne (trzeba podkreślić, że są one trudno wymierne lecz jednocześnie niezwykle groźne)

Zagrożenia psychologiczno-dezinformacyjne są szczególnie groźne, kiedy staja się powszechne, zwłaszcza w środowisku opiniotwórczym w kraju, a szczególnie te które są inspirowane z zagranicy w ramach rosyjskiej wojny informacyjnej przeciwko Polsce, NATO, UE i USA.

W tym obszarze należy wyróżnić:

  1. Wpływanie na sytuację wewnętrzną, na nastroje społeczne, na wybory do parlamentu czy też na wybory prezydenckie (w USA ;Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii, itd.);
  2. Kształtowanie społecznej niewiary:

– w politykę bezpieczeństwa rządu RP;

– w zdolność SZ RP do obrony Polski, a w tym podważanie potrzeby powołania WOT;

– w wiarygodność NATO i w sojusz z USA;

– w siłę potencjalnego agresora i jego niezdolność do agresji;

– w potrzebę budowy obrony powszechnej i jej niezdolności do odstraszania i utrzymania oraz obrony Polski przed agresją zbrojną na dużą skalę. Z tym wiąże się kształtowanie w świadomości społeczeństwa „złudnej” nadziei, że NATO i USA mogą w istotny sposób zastąpić własne wysiłki na rzecz budowy narodowego systemu obrony powszechnej państwa. To może prowadzić do podważania przez społeczeństwo potrzeby istnienia i utrzymania SZ RP; inwestowania w ich modernizację. Ten stan rzeczy prowadzi również do braku zainteresowania umacnianiem naszego bezpieczeństwa ze strony cywilnych resortów instytucji państwa.

Przykładem tego była likwidacja, w pierwszej dekadzie XXI wieku, departamentów obronnych w tych resortach. Bolesnym skutkiem tych procesów dla bezpieczeństwa i obronności państwa jest: zaniechanie systemowej wielopłaszczyznowej edukacji obronnej społeczeństwa i psychologicznej jego odporności oraz kształtowania i zagospodarowania jego woli i determinacji do obrony Polski; zawieszenie poboru oraz poważne ograniczenie możliwości utrzymywania na koniecznym poziomie ilościowym i jakościowym rezerw osobowych; obniżenie przezorności obronnej i patriotyzmu; problemy z naborem do służby wojskowej.

Wojna informacyjna – szczególnie rosyjska dezinformacja i propaganda powoduje dezintegrację społeczeństwa oraz osłabienia siłę państwa. Bardzo niebezpieczny może być tu wzrost nacjonalizmu, transfer rożnego rodzaju ideologii oraz szukanie i uzyskiwanie, dla tego typu postaw, wsparcia ekonomicznego. Ostrze rosyjskiej strategii i wojny informacyjnej, których głównym narzędziem jest propaganda i dezinformacja, skierowane jest również przeciwko USA, NATO i innym krajom oraz przeciwko europejskiemu środowisku bezpieczeństwa. Tak aby je dezintegrować i osłabiać w imię swojej imperialnej strategii i polityki z zamiarem odbudowywania swoich wpływów utraconych po rozpadzie Związku Sowieckiego.

Przy nawarstwieniu się powyższych zagrożeń  mogą i będą występować zagrożenia kryzysowe. Symptomami zewnętrznymi tego typu zagrożeń będą:

– pogłębiający się kryzys ekonomiczny, który może przerodzić się w kryzys polityczny o różnym zasięgu i skali;

– narastający chaos w państwie i związana z nim demoralizacja społeczeństwa, nieprzestrzeganie prawa, korupcja, zagrożenie bezpieczeństwa obywateli oraz porządku publicznego ;

– kryzys z państwami sąsiednimi, prowadzący do konfliktów, narastanie wewnętrznej sytuacji kryzysowej;

– zwiększona i masowa migracja ludności;

– narastanie zjawiska terroryzmu.

Występujące tego typu zjawiska kryzysowe w państwach ościennych przy rozchwianiu systemu obronnego tych państw, mogą być równie groźne dla sąsiadów. W takiej sytuacji, następuje przerzucenie winy za występujące zjawiska społeczne na państwa (państwo) sąsiednie. Przykładem tego są dzisiaj władze Białorusi, które winą za obecną sytuację kryzysową w tym kraju obarczają Polskę i Litwę.

Przedstawione powyżej zagrożenia niemilitarne dla bezpieczeństwa, w istotny sposób mogą wpływać na pogłębienie zagrożeń militarnych. W niektórych zaś sytuacjach będą stanowić naturalną inspiracje i zachętę do podjęcia ryzyka zbrojnej agresji, w początkowym zakresie, być może w postaci prowokacji zbrojnej. Tym bardziej jest to prawdopodobne, iż zagrożenia niemilitarne wywierają bezpośredni wpływ na obniżenie potencjału bojowego sił zbrojnych i stanowią symptom zagrożenia militarnego dla bezpieczeństwa państwa.

Autonomiczną częścią oceny zagrożeń dla bezpieczeństwa jest także i przede wszystkim ocena zagrożeń militarnych. Analizując i oceniając zagrożenia militarne ze strony potencjalnego agresora powinniśmy wziąć pod uwagę trzy grupy czynników determinujących te zagrożenia:

– stan i charakter sił zbrojnych, rozważając to w kontekście potencjału Rosji;

– historycznie ukształtowane właściwości państwa i narodu rosyjskiego- jego charakter wyznawanych wartości, a w tym implikacje wynikające z wielkości, położenia i ukształtowania naszej granicy z Rosją (Obwodem Kaliningradzkim), z jej sojusznikiem Białorusią oraz granicy Rosji z naszymi sojusznikami – krajami nadbałtyckimi, w kontekście zagrożeń wynikających z „przesmyku suwalskiego”;

– politykę Rosji (jej stałe cele, środki i sposoby) w znacznym przedziale czasowym.

Uszczegółowiając wyżej wymienione czynniki szczególnej analizie i ocenie należy poddać:

– stan klasy politycznej i ustrój państwa;

– charakter narodowy i stan przygotowania obronnego społeczeństwa rosyjskiego, jego gotowość do podejmowania wysiłków na rzecz realizacji imperialnej polityki państwa;

– jakość dyplomacji;

– technologie i potencjał przemysłu zbrojeniowego;

– zasoby naturalne i uzależnienie od nich państw ościennych oraz państw wchodzących w skład NATO i UE;

– ideologię, politykę, i strategie bezpieczeństwa;

– sztukę wojenną, strategię i sztukę operacyjną oraz taktykę armii rosyjskiej; jej stan, wyszkolenie; zdolności dowódców oraz sztabów wszystkich szczebli – ze szczególnym uwzględnieniem zachodniego okręgu wojskowego, a w tym jego potencjał, charakter i możliwości bojowe; uzbrojenie i wyposażenie; jego zdolności ofensywne, antydostępowe i zaskoczeniowe; gotowość bojowa i alarmową oraz stan wyszkolenia bojowego i doświadczenia wojenne (udział w konfliktach wojennych);

– implikacje wynikające z możliwości sił i środków antydostępowych, których użycie może opóźnić przyjście nam z pomocą sił NATO i wojsk amerykańskich;

– implikacje i zagrożenia wynikające z naszego sąsiedztwa z Rosją (obwodem Kaliningradzkim) i z „przesmyku suwalskiego”; tu także strategiczne znaczenie Białorusi dla naszego bezpieczeństwa;

Jak wynika z rosyjskiej strategii wojennej i dotychczasowych doświadczeń, zagrożenie militarne przybierać może zróżnicowany charakter. Najogólniej wyraża się ono w pośrednim lub bezpośrednim użyciem sił zbrojnych.

 

FORMY POŚREDNIE

– obecność militarna;

– demonstracja zbrojna;

– szantaż zbrojny;

– prowokacja (incydent) zbrojna;

– blokady;

– pomoc militarna lub wsparcie destabilizacji wewnętrznej (wojna w Ukrainie ” zielone ludziki itd.).

 

FORMY BEZPOŚREDNIE

W bezpośrednim użyciu sił zbrojnych mogą wystąpić następujące formy:

– interwencja zbrojna (dwie wojny czeczeńskie, wojna w Gruzji 2008 r.);

– zbrojne starcie graniczne (z Chinami nad Ussuri);

– działania zbrojne lub uderzenie dywersyjne o charakterze hybrydowym prowadzone w różnych płaszczyznach, politycznej, militarnej, gospodarczej, psychologicznej i informacyjnej (w latach 20-tych ubiegłego wieku przeciwko Polsce i Korei, współcześnie przeciwko Ukrainie i w Syrii ). Natomiast nie występuje coś takiego jak wojna hybrydowa Działania hybrydowe są częścią wojny lub operacją wojskową;

– regularna operacja zaczepna (wojna na dużą skalę).

Powyższe formy zagrożeń militarnych mogą być realizowane jednocześnie i oddzielnie w czterech przestrzeniach walki i wojny:

– w cyberprzestrzeni i przestrzeni walki radioelektronicznej poprzez psychologiczne oddziaływanie na ludność i na siły zbrojne, a także poprzez cyberataki ( uderzenia )i elektroniczne oddziaływanie na systemy walki; kierowania i dowodzenia siłami zbrojnymi i obroną państwa;

– z powietrza poprzez uderzenia rakietowe w tym antydostępowe, lotnicze, śmigłowcowe, bezpilotowych środków walki oraz poprzez użycie desantów, grup specjalnych o różnej skali;

– z lądu poprzez wysokomanewrowe operacje zaczepne wojsk lądowych w wymiarze lądowo – powietrznym z udziałem wszystkich rodzajów sił zbrojnych;

– z morza -poprzez blokadę MW, niszczenie i blokadę statków gazowców i tankowców przed i w rejonie cieśnin duńskich; wspieranie desantów morskich, a także wspieranie działań wojsk lądowych prowadzących działania bojowe wzdłuż wybrzeża morskiego.

Zagrożenia militarne można oceniać w różny sposób, a zarazem wyjątkowo konkretnie i precyzyjnie, ocena ta jest bowiem konieczna jest do tworzenia modelu Sił Zbrojnych ich dyslokacji oraz opracowania koncepcji i założeń strategicznych oraz operacyjno-taktycznych. Z kolei ich analiza służy do racjonalnych działań zapobiegających i odstraszających nagła napaść zbrojna. Jest tym samym jednym z podstawowych warunków przygotowań obronnych i tworzenia przewagi w czasie pokoju i jej uzewnętrznienia w czasie kryzysu i wojny.

Zagrożenia militarne dla bezpieczeństwa państwa dają się w sposób wymierny sklasyfikować i dużym prawdopodobieństwem określić ich wpływ na osłabienie lub naruszenie systemu powszechnej obrony państwa. Prawidłowe określenie zagrożeń zapewnia także zapobieganie we właściwym czasie zagrożeniom niemilitarnym. Służy również ocenie wystarczalności obronnej państwa.

gen. dyw. w st. spocz. Leon Komornicki

Członek Rady Fundacji Instytut Bezpieczeństwa i Strategii

Facebook Twitter LinkedIn